BİLGİ MERKEZİ
Akünün Görsel Kontrolü ve Test Ekipmanlarıyla Kontrolü
Akünün test ekipmanlarıyla kontrolünden önce mutlaka görsel kontrol yapılması gerekmektedir. Görsel kontrol için küçük bir el feneri kullanmak faydalı olacaktır. El feneri yardımıyla ilk önce akünün dış yüzeyi kontrol edilir. Kutu, kapak veya yapışma bölgelerinde herhangi bir deformasyon veya çatlama olup olmadığının kontrolü mutlaka yapılmalıdır.
Sonrasında bakılması gereken kısım kutup başlarının durumudur. Herhangi bir şekilde deformasyon, erime ya da dışarıdan bir müdahale var mı diye bu kutup başları kontrol edilmelidir. Akünün artı kutup başı özellikle incelenmelidir. Eğer artı kutup başında bir şişme varsa, bu akünün uzun süre sülfatlaşma konumunda, yani kalıcı sülfatlaşma durumuna geçmiş olabileceğinin bir göstergesi olabilir. Sülfatlaşan aküler uzun süre bu konumda beklerlerse korozyon adı verilen kalıcı sülfatlaşma durumuna geçerler. Kapalı sistem akülerden farklı olarak, açık sistem akülerde hücre içindeki durumlar da kontrol edilmelidir. Zaman zaman oluşan su kayıpları veya dışarıdan müdahaleler bu kontrolle net bir şekilde görülebilir.
Akü dış yüzeyinin kontrolünden sonra mutlaka alt noktalarında da kontrol yapılmalıdır. Zaman zaman araçtaki sarsıntı veya bağlantı noktalarının gevşekliği nedeniyle kutuda deformasyonlar görülebilir. Görsel kontrolle tespit edilemeyecek bir hata tipi de alt bölgedeki kırıklık olabilir. Kırık olan bölgedeki elektrolit artık hücre içinde yoktur. Dolayısıyla bu akünün istenilen kapasiteyi vermesi söz konusu değildir. Tüm görsel kontroller uygun olduğunda, akünün test ekipmanlarıyla analiz aşamasına geçilebilir.
Test Ekipmanlarıyla Akü Kontrolü
Maşalı voltmetre kullanımı sırasında, pozitif kablo akünün pozitif kutup başına, negatif kablo ise negatif kutup başına bağlanmalıdır. İlgili bağlantı yapıldıktan sonra cihazın marş akımı butonuna basılır ve yaklaşık 8 ila 10 saniye beklenir. Bu süreçte maşalı voltmetrenin ibresi takip edilir. İlk voltaj değeri ve yük altındaki voltaj değerleri alınarak akü arızası hakkında fikir sahibi olunabilir. Açık sistem akülerde maşalı voltmetre testine ek olarak hidrometre yardımıyla tüm hücrelerdeki yoğunluk değerleri ölçülür. Tüm hücrelerdeki yoğunluk değerleri sarı ve kırmızı bölgede ise bunun anlamı aküde sülfatlaşma başlamıştır. Plaka yüzeylerindeki sülfat iyonlarını çözebilmek için redresör şarjı işlemi gerekmektedir. Eğer akü kapalı sistem bir aküyse, dijital voltmetre yardımıyla akünün yüzey voltajı ölçülür. Eğer değer 12.40 voltun altındaysa, bu akünün mutlaka redresör şarjına girmesi gerekmektedir.
Akü Arızaları ve Garanti Durumu
Sülfatlaşma arızası dışında olan akü arızaları, redresör şarjı işlemi yapılsa dahi bir daha kullanılmayacak duruma gelmiş olanlardır. Aküde üretim kaynaklı bir arıza varsa garanti kapsamında değişim yapılır. Araç veya kullanım kaynaklı bir arıza ise garanti kapsamında değildir. Garantiye giren arızalar arasında en çok görülenler kısa devre ve grift kopuğu arızalarıdır.
- Grift İçin Arızalar:
- Kısa Devre
- Grift Kopuğu
Akü içerisinde bir hücrede separatör delinmesinden dolayı pozitif ve negatif plaka teması meydana gelirse kısa devre, kaynak toplularında kopma meydana gelirse grift kopuğu arızası oluşur.
- Garanti Dışı Arızalar:
- Sülfatlaşma
- Korozyon (Kalıcı Sülfatlaşma)
- Aşırı Şarj/Yanık
Garanti kapsamına girmeyen sülfatlaşma ve korozyon arızaları dışında sahada görülen diğer arızalar aşırı şarj ve yanık türündedir. Bu arızanın temel iki nedeni vardır: Birincisi, alternatör şarj voltajının 14,4 voltun üstünde verilmesi, dolayısıyla araç çalıştırıldığında akünün istenilenden daha fazla akım alarak aşırı şarj olmasıdır. Bu durum, voltaj = akım × direnç formülü ile açıklanabilir. Alternatör sınır voltajı 14,4 volt değil de 15,0 volt olursa, akü gereğinden fazla akım olarak şarj olacaktır. İkinci neden ise, araçtaki alternatörün uygun değerlerde şarj voltajı üretmesine rağmen araç sürücüsünün aküyü sıklıkla derin deşarja uğratmasıdır. Bu durumda, akü deşarj konumuna geçtiğinde plaka yüzeylerinde sülfat iyonları toplanır. Sonrasında araç çalıştırıldığında, alternatörün ürettiği akım değeri sülfatlaşma olan bölgelere az, sülfatlaşma olmayan bölgelere ise gereğinden fazla akım yüklenmesi sonucu plaka üzerindeki aktif madde zamanla dökülür ve bu da performans kaybına yol açar.
Aşırı şarj ve yanık arızası, maşalı voltmetre testiyle yükleme yapıldığında voltaj değerinin yavaş yavaş düşmesiyle anlaşılabilir. Akü açık sistem aküyse, görsel kontrollerde hücrelerdeki elektrolit renginin kararması ve yoğunluk değerlerinin yüksek olması da bu arızanın en büyük göstergesidir. Akünüzü uzun ömürlü kullanmak istiyorsanız, belirtilen periyotlarda hem aracınızın hem de akünüzün bakımını yapmayı unutmayınız.